Türkiye’de iklim felaketleri

Türkiye için 2020 yılı sellerin ve aynı zamanda kuraklığın yıkıcı etkisiyle geçti. Şubat ayında ülke genelinde etkisini gösteren kuvvetli rüzgar ve yoğun yağışlar dere yataklarının taşmasına ve sele sebep oldu.

Kayseri’de bir ev sel sebebiyle sürüklenirken, Adana’da köprü yıkıldı. Mersin’de ise selde mahsur kalan öğrenci minibüsü itfaiye ekipleri tarafından kurtarıldı. 

16 Haziran Salı günü başlayan sağanak ve dolu yağışı sebebiyle aralarında Tekirdağ, Kırklareli ve Amasya‘nın bulunduğu pek çok ilde çiftçiler bir yıllık emeklerini kısa sürede bastıran yağış sebebiyle kaybetti. Şehirlerde yağmur sonucunda sokaklar sular altında kaldı. 

Üç saatlik yağış 227 milyon TL’ye mal oldu

Bursa’da 22 Haziran’da gerçekleşen sel sebebiyle dört kişi yaşamını yitirdi. 4 bin 500 çiftçiyi etkileyen ve yalnızca üç saat süren sel ve dolu felaketinin bilançosunun 227 milyon 361 bin lira olduğu ortaya çıktı.

8 Temmuz günü Trabzon, Rize ve Artvin’de son 24 saatte metrekareye düşen 130 kilogram dolayında yağış sel ve heyelanlara yol açtı.  Trabzon’da üç katlı bina ile yollar çöktü, mahsur kalan 24 kişi kurtarıldı. Su baskını yaşanan şantiyedeki 15 işçi ve selin ortasında kamyonetiyle kalan sürücü ise kurtarıldı.

Tarım arazileri sular altında

Artvin’in Yusufeli ilçesinde meydana gelen sel ve heyelanlarda dört kişi hayatını kaybetti. Artvin-Erzurum kara yolu ise ulaşıma kapandı. Van‘da ise tarım arazileri su altında kaldı.

14 Temmuz günü Rize’de 24 saatte metrekareye düşen 250 kilogramlık yağış sele ve heyelana sebep oldu. İki kişi öldü, 11 kişi yaralandı, yol ve köprüler çöktü.

22 Ağustos’ta selin yıkıcı etkisi Giresun’da yaşandı. Giresun’un Dereli İlçesi’nde yaşanan sağanak yağış nedeniyle meydana gelen selde ikisi jandarma toplam yedi kişi hayatını kaybetti.

Antalya‘da 11 Aralık’ta üç gün boyunca aralıklarla devam eden ve kent içerisindeki birçok noktanın sular altında kalmasına sebep olan sağanak yağış ekili alanlara da zarar verdi. Antalya Valiliği yağmur ve sonrasındaki sel sebebiyle 3 bin dekar kapalı, 6 bin 530 dekar ekilin alanın zarar gördüğünü açıkladı.

Kum fırtınası

Başkent Ankara‘da Eylül ayında ortaya çıkan ve altı vatandaşın hafif yaralanmasına yol açan kum fırtınası kent merkezi ve ilçelerinde hissedildi.

Polatlı ile Haymana ilçelerinde, tarlalarda çalışan mevsimlik tarım işçilerinin kaldığı çadırlar fırtınadan dolayı yıkıldı. İklim bilimci Prof. Dr. Murat Türkeş kum fırtınasına küresel ve bölgesel iklim değişikliğinin yol açtığını söyledi.

Kuraklık

Türkiye’de 2020 yılında etkisi en çok etkilenen felaket ise kuraklık oldu. Yağışsız geçen yaz ayı, su varlıklarının yanlış kullanımı, dere yataklarına müdahaleler gibi sebeplerle birçok baraj kuruma noktasına geldi.

20 Kasım’da İSKİ tarafından yapılan açıklamada İstanbul’daki barajların doluluk oranının  son 10 yılın en düşük seviyesi olan yüzde 26.60 seviyesinde olduğu belirtildi.

Edirne‘de kış ve yazın ardından sonbaharın da iklim değişikliğine bağlı olarak kurak geçmesi nedeniyle Meriç ve Tunca nehirlerindeki su seviyesi düştü. Meriç Nehri‘nde kuraklık nedeniyle kum adacıkları oluştu.

36 saat su kesintisi

Edirne‘de merkez içme suyu ihtiyacını karşılayan Kayalıköy Barajı‘nda aşırı kuraklık nedeniyle aktif doluluk oranı yüzde 3 seviyesine indi. Bunun üzerine açıklama yapan Edirne Büyükşehir Belediyesi en az 36 saat boyunca şehir merkezine su verilemeyeceğini duyurdu. Şehrin içme suyu ihtiyacının Süloğlu Barajı‘ndan karşılanması kararlaştırıldı.

Takvimler 4 Aralık tarihini gösterdiğinde İzmir’de yaşanan kuraklık barajlardaki su seviyelerininde de önemli miktarlarda düşüşe neden oldu. Şehrin içme suyunu karşılayan Tahtalı Barajı’nda sular altında kalan eski köy kalıntıları ortaya çıktı.

Sivas’ta kuraklık nedeniyle Karacalar Barajı kurudu, Serpincik Göleti 25 metre geri çekildi. Barajın yapımı sırasında sular altında kalan köy mezarlığı gün yüzüne çıkarken, baraj yüzeyinde adacıklar oluştu.

Kocaeli‘de içme suyunun karşılandığı Yuvacık Barajı‘nda su seviyesi 8 milyon 510 bin metreküp ile yüzde 17’ye düştü.  Sapanca’dan su takviyesi yapılması kararı alındı.

1933 yılında Mustafa Kemal Atatürk tarafından, tarım arazilerini sulamak için, Bursa’nın Kestel ilçesine yaptırılan Gölbaşı Barajı’nın yüzde 90’ı kurudu.

Madra Barajı kurudu

Balıkesir’in Ayvalık ilçesinin Altınova mahallesi sınırları içerisinde bulunan Altınova ve İzmir’in Dikili ilçesindeki tarımsal alanların su ihtiyacını karşılayan Madra Barajı kuraklık nedeniyle alarm veriyor.

Altınova Mahallesi’ndeki Madra Barajı’nın 12 yıl aradan sonra yine S.O.S verince tarlalarını sulaması gereken çiftçiler çareyi yeniden eskiden olduğu gibi sondaj ile yeni kuyu açtırıp mazotlu pancar motorlarıyla su çekmekte buldular.

Barajda sadece göletin içerisindeki balıklara yetecek kadar su miktarının kaldığı öğrenilirken, Altınova Sağ Sahil ve Dikili Sol Sahil Sulama Birliklerine üye olan çiftçilere su verilmesinin haftalar öncesinde son verildiği bildirildi. DSİ yetkililerinden yapılan açıklamada, aynı durumun 12 yıl öncesinde de yaşandığını hatırlatılarak, böyle giderse çiftçinin işinin daha da zorlaşacağı belirtildi.

81 ilde yağmur duasına çıkıldı

11 Aralık tarihinde Diyanet tarafından yapılan çağrıyla 81 ildeki camilerde hutbe sonrasında yağmur duası yapıldı. “Susuz kalmış arazilere ve tüm beldelere rahmetinle hayat nasip eyle Yarabbi. Ey Yüce Allahım bize yağmur nasip eyle” ifadelerinin yer aldığı duaya cemaat “Amin” diye cevap verdi.

Dört gündür süren yağışa rağmen İstanbul’a su sağlayan en önemli barajlardan biri olan Terkos’taki doluluk oranı yüzde 16 Aralık’ta 22.82 seviyesinde kaldı. Terkos Gölü‘nde sular çekilince Roma döneminden kaldığı düşünülen tarihi yol ortaya çıktı.

Türkiye’de ve dünyada iklim politikaları

Türkiye’de ocak ayının ilk günleri herkese umut veren bir gelişmeyle başladı. Gerekli çevre yatırımlarını yapmayan filtresiz termik santrallere 2,5 yıl daha izin verilmesini öngören yasa tasarısının Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından veto edilmesinin ardından, ülke genelindeki ‘filtresiz’ santraller kapatılmaya başlandı.

İlk etapta Kahramanmaraş Afşin A, Kütahya Seyitömer, Kütahya Tunçbilek, Sivas Kangal ve Zonguldak Çatalağzı termik santralleri tamamen, Manisa Soma Termik Santrali ise kısmi olarak kapatıldı.

Ancak Çevre ve Şehircilik Bakanı Murat Kurum, haziran ayında  kapatılan altı termik santralden ünite ve bacaları mevzuata uygun hale getirilenlere bir yıl geçici çalışma ruhsatı verildiğini belirtti.

Ocak ayının ilk günlerinde İrlanda’da hükümet, 2030’dan itibaren sadece elektrikli araç satışına izin verecek bir yasa tasarısı hazırladı. Tasarı kapsamında benzinli ve dizel araçların satışının yasaklanması kararlaştırıldı.

17 Ocak tarihinde Teknoloji devi Microsoft, şirket tarihinde bir ilke imza atarak 2030 yılında, bütün tedarik zincirlerinde karbon negatif olacağını duyurdu.Buna ek olarak şirketin karbon azaltımı ve karbon çekme teknolojilerinin geliştirilmesi adına 1 milyar dolarlık inovasyon fonu sağlayacağı açıklandı.

20 Ocak tarihinde Barselona İklim Acil Durumu ilan etti. Acil durum, şehrin 2030 yılına kadar sera gazı emisyonlarının yüzde 50 azaltılması taahhüdünü içeriyor.

Davos Zirvesi’nde Thunberg etkisi

21-24 Ocak tarihleri arasında dünya liderlerinin bir araya geldiği Davos Zirvesi gerçekleşti. Zirvede önümüzdeki yıllarda insanlığı bekleyen risklerin beşi iklim kriziyle ilişkilendirildi.

Burada bir konuşma yapan İsveçli iklim aktivisti Greta Thunberg dünya liderlerine geçen seneler boyunca hiçbir şey yapmadıklarını söyledi ve acil harekete geçilmesi çağrısında bulundu.

30 Ocak tarihinde İskoçya 2020’de yüzde 100 yenilenebilir enerjiye geçme hedefi koydu.

13 Şubat’ta petrol şirketi BP net sıfır karbon emisyonu için 2050 hedefi koyduğunu açıkladı. 2050 yılında hala petrol ve doğal gaz üretimini sürdüreceğini söyleyen şirket, net sıfır hedefine ağaç dikme ve karbon yakalama teknolojileriyle ulaşmayı planladığını belirtti.

Paris’i onaylamayan yedi ülke kaldı

Kırgızistan Paris İklim Anlaşması’nı onayladı. 19 Şubat’ta açıklanan bu hamleyle birlikte Anlaşmayı parlamentolarından geçirerek onaylamayan son sekiz ülke; Türkiye, Angola, Eritre, Güney Sudan, Irak, İran, Libya ve Yemen oldu. 18 Ağustos’ta Angola’nın da onaylamasıyla birlikte ülke sayısı yediye düştü.

5 Mart tarihinde Avrupa Komisyonu, AB’nin 2050 yılında net sıfır emisyon taahhüdünü yasal olarak bağlayıcı kılacak “İklim Yasası”nı Greta Thunberg’in de katıldığı oturumda onaylandı.

Pandemi COP26’yı erteletti

Koronavirüs salgının patlak vermesiyle birlikte 2020 yılının Kasım ayında yapılması beklenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği 26’ncı Taraflar Konferansı (COP26) görüşmeleri de sekteye uğradı.

Birleşik Krallık, ülkeler arası ulaşımların askıya alınması nedeniyle ertelenen COP26 için bir kez daha erteleme talebinde bulundu. Başvuru sonucunda konferansı 1-21 Kasım 2021 tarihlerinde gerçekleştirilmesine karar verildi.

13 Nisan’da İspanya merkezli elektrik dağıtım şirketi Iberdrola’nın kurduğu Avrupa’nın en büyük güneş enerji santrali elektrik üretmeye başladı. Santralin 250 bin kişinin elektrik ihtiyacını karşılayabilecek güçte olduğu belirtildi.

16 Nisan tarihinde Koronavirüs önlemleri altında yapılan Güney Kore seçimlerinde Yeşil Yeni Düzen sözü veren Başkan Moon Jae-in’in partisi Ulusal Meclis’teki 300 sandalyeden 180’ini kazandı.

İki ay kömürsüz enerji

Avrupa’da kömürden çıkış taahhütleri veren ülkeler kömürden elektrik üretimlerini de sınırlamaya başladı. Pandeminin elektrik talebinde yarattığı düşüşle birlikte Birleşik Krallık’ta iki ay boyunca, Portekiz’de ise Nisan ayı boyunca kömürden elektrik üretilmedi. Bu, iki ülke içinde endüstri döneminden bu yana ilk kez gerçekleşmiş oldu.

Haziran ayına gelindiğinde Almanya altı aylık gecikmeyle 10 yıllık ulusal iklim ve enerji planını onayladı. Onaylanan planda 2030 yılına kadar sera gazı emisyonlarını ve birincil enerji tüketimini düşürmek ile yenilenebilir enerji payını arttırmak gibi maddeler yer aldı.

Unilever’den sıfır sera gazı emisyon taahhütü

Birleşik Krallık ve Hollanda merkezli, dünyanın en büyük yiyecek ve hızlı tüketim ürünleri üreten şirketlerinden biri olan Unilever 2039 yılında net sıfır sera gazı emisyonu taahhüdünde bulundu.

Unilever tarafından yapılan açıklamada on yıl içerisinde ağaçlandırma, su koruma ve karbon tutma gibi projelere bir milyon Euro ayrılacağını belirtildi.

Birleşik Krallık denizaşırı petrol ve gaz endüstrisi ise 16 Haziran tarihinde 2050’de üretim emisyonlarını sıfırlama sözü verdi. Açıklanan plan yalnızca üretim sürecinde ortaya çıkan doğrudan emisyonlarla ilgili. Yani tüketicilerin sebep olacağı emisyonlar yer almadı.

19 Haziran tarihinde yenilenebilir kaynaklardan elde edilen enerjiyi depolayacak ve fosil yakıtlı elektrik santrallerinden kaynaklanan karbon emisyonlarını azaltacak dünyanın en büyük sıvı hava bataryasının inşaatı başladı.

Birleşik Krallık’ta Manchester yakınlarına inşa edilecek proje, ile yenilenebilir kaynaklardan elde edilen enerji haftalar boyunca depolanabiliyor.

24 Haziran’da Konya’da ‘İklim Değişikliği Eylem Planı’ çalışmaları başladı. Konya Büyükşehir Belediyesi, uluslararası küresel iklim anlaşmaları doğrultusunda iklim değişikliği kriterlerini dikkate alarak, uyum, azaltım, sera gazı envanterini içeren plan için hazırlıklarını tamamladı.

Almanya’da kömüre dayalı elektrik üretiminin son bulmasını hedefleyen yasa teklifi, iki yılı aşkın süredir devam eden görüşmelerin ardından temmuz ayının başında ülke parlamentosunun alt kanadı Bundestag’da kabul edilerek yasalaştı.

Yine temmuz ayında Avustralya‘nın Sidney şehrinde, merkezi ticaret bölgesi ve çevresindeki banliyölerden oluşan alanda yüzde 100 yenilenebilir enerji kullanılmaya başlandı. Bir sonraki aşama ise, 10 yıl içinde yarım milyon dolarlık tasarruf sağlayacak ve 200.000 ton CO2 emisyonunun atmosfere girmesini önleyecek bir projenin hayata geçirilmesi olarak kararlaştırıldı.

Çin’den 2060 yılında karbon nötr hedefi

Yılın belki de en büyük gelişmesi ise Çin’in 2060 yılında karbon nötr taahhüdünde bulunmasıyla yaşandı.

Çin Devlet Başkanı Xi Jinping BM Genel Kurulu 75’inci oturumunda yaptığı konuşmada, ülkenin 2030 yılına kadar karbon emisyonlarını zirveye çıkaracağını 2060 yılına kadar da karbon nötrlüğüne ulaşacağını duyurdu.

xi-jinping-

Müjdeli haber doğal gaz keşfi çıktı

21 Ağustos tarihinde Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın günler öncesinden duyurduğu ‘müjdeli’ haberi Karadeniz’de 320 milyar metreküp doğal gaz rezervi keşfedilmesi olduğu ortaya çıktı.

Doğalgazın da iklim krizine sebep olan bir fosil yakıt olduğunu belirten çevre aktivistleri bu duruma tepki gösterdi.

Eylül ayında ABD eyaleti Kaliforniya 2035 itibariyle benzinli ve dizel araçların kullanımı yasaklama kararı aldı. Kararı duyuran Vali Gavin Newsom, bu sayede eyaletteki emisyonları yüzde 35 düşürmeyi hedeflediklerini söyledi.

13 Ekim tarihinde Uluslararası Enerji Ajansı‘nın (IEA) dört farklı senaryo üzerinden enerji piyasalarının gelecek 20 yılına odaklanan “Dünya Enerji Görünümü 2020” raporunu yayınlandı.

Rapor güneş enerjisinin beklenenden çok daha ucuz olduğunu ve önümüzdeki 10 yıl diğer enerji kaynaklarından üretim düşmesine rağmen, yenilenebilir enerjiden elektrik üretiminin artacağını öne sürdü.

3 Kasım’da Filipinler yeni kömür santralleri için moratoryum ilan etti. Hükümetin yeni kömürlü santral projelerine onay vermeme kararı tam da bu yıl ülkeyi vuran 18’inci tayfun olan Goni Tayfunu’nun ardından geldi.

Joe Biden kazandı

4 Kasım’da ise ABD Başkan Donald Trump’ın başlattığı süreç sonucunda Paris İklim Anlaşması’ndan resmen çekildi. Böylece dünyanın ikinci büyük sera gazı salıcısı ABD, anlaşmayı imzalayan 197 ülke içinden çekilen tek ülke oldu.

Ancak seçimleri kazanan ve 2021 yılında başkanlık koltuğuna oturacak Joe Biden, ABD’yi yeniden taraf yapmak için görüşmeler başlatacağını duyurdu.

17 Kasım’da Trump, koltuğu Joe Biden’a devretmesi gereken 20 Ocak tarihinden önce Kuzey Kutbu Ulusal Yaban Hayatı Sığınağı’ndaki bölgeleri petrol şirketlerine kiralamaya başlayacağını duyurdu.

Japonya’da hükümetin 2050 yılında net sıfır emisyona ulaşma taahhüdünde bulunmasının ardından iklim acil durumu ilan edildi. Karar, 18 Kasım’da parlamentonun güçlü alt meclisi tarafından yapılan oylamada oy çokluğuyla kabul edildi.

Türkiye’den Paris Anlaşması şerhi

Dünyanın en büyük 20 ekonomisinin her yıl bir araya geldiği G20 zirvesi bu yıl kasım ayında Suudi Arabistan dönem başkanlığında çevrimiçi olarak gerçekleşti.

Salgınla ve iklim değişikliğiyle mücadele konularının da yer aldığı bildiride Türkiye Paris Anlaşması’na vurgu yapan madde hakkında şerh koydu.

Yetersiz emisyon kesintilerinin insan hakkı ihlali olduğunu belirten altı Portekizli gencin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne açtığı dava aralık ayında kabul edildi.

Gençler AİHM’e yöneltilen ilk iklim davası olma özelliği taşıyan davada aralarında Türkiye’nin de bulunduğu 33 ülke hakkında şikayette bulunmuştu.

Yeni Zelanda’da 17 Ekim’deki seçimle birlikte tek başına iktidara gelen ve geçmiş dönemdeki koalisyon ortağı Yeşiller Partisi ile iş birliği anlaşması imzalayan İşçi Partisi iklim acil durumu ilan etti.

Paris Anlaşaması’nın beşinci yıl dönümü

Paris Anlaşması’nın beşinci yıl dönümünde dünyanın dört bir yanındaki iklim aktivistleri “Hedef 1 buçuk” diyerek kampanya başlattı. Türkiye’den aktivistlerinin de katıldığı kampanyada aktivistler liderlerden küresel ısıtmayı 1,5 dereceyle sınırlamasını talep etti.

12 Aralık 2015’te kabul edilen Paris iklim Anlaşması’nın beşinci yıl dönümünde Türkiye’de iklim alanında çalışan sivil toplum kuruluşları da Türkiye’nin Paris Anlaşması’nı onaylamasını ve ulusal katkı hedeflerini iyileştirmesi talebiyle açık bir mektup yayınladı.

12 Aralık günü Birleşmiş Milletler, Birleşik Krallık ve Fransa’nın ortaklaşa ev sahipliği yaptığı 2020 İklim Zirvesi’nde 75 dünya lideri altı saat süren bir çevrimiçi konferansta bir araya geldi.

Etkinlikte konuşma yapan Fransa ve Çin gibi büyük karbon salıcılarının etkili taahhütte bulunmaması ise hayal kırıklığı yarattı. Türkiye ise etkili bir iklim planı bulunmadığı gerekçesiyle toplantıya davet edilmedi.

KAYNAK : https://yesilgazete.org/2020-iklim-krizi-almanagi-benzersiz-felaketler-yukselen-iklim-hareketi-umut-veren-adimlar/

HABER : BÜLENT ÖZGEN

Social Share Buttons and Icons powered by Ultimatelysocial